Gure paisaiak eta beren eraldaketak

- Gure paisaiak eta beren eraldaketak
- Zer da paisaia, eta nola eraldatzen da?
- Paisaiaren eraldaketa eta bere analisia
- Azter ditzagun gure paisaien aldaketak!
- Nolakoak izango dira paisaia horiek etorkizunean?
- Komunikatu dezagun ikasitakoa
- Gida didaktikoa

« Aurrekoa | Hurrengoa »

# Paisaiaren eraldaketa eta bere analisia

Zeregin honetan paisaien eboluzioa aztertzeko moduei buruzko informazioa bilduko dugu, eta gertuen dugun paisaian aplikatuko ditugu proposatzen zaizkigun metodoak, hau da, gure ikastetxetik ikusten dugu paisaian. Hala, entrenatzen arituko gara gure herriko beste paisaia batzuen eraldaketa aztertu ahal izateko.

## 1. Ikus ditzagun paisaiak aldaketa handiak izan dituen adibideak

La dinámica del paisaje izeneko kapituluaren bi zati ikusten hasiko gara, RTVEren El Cuaderno del Viajero dokumental-sailekoa, eta binaka, galdera-sorta bati erantzungo diogu gure koadernoan. Esan dugun bezala, koadernoa ebaluatzeko errubrika bat erabiliko dugu. Ondoren, taldean, eman ditugun galderen inguruan gogoeta egingo dugu, baita aurreko zereginean sortu dugun paisaia-definizioaren eta bideoak proposatzen duenaren arteko desberdintasunen inguruan ere.

Aurreneko zatiak Alacanteko kostaldeko paisaiaren eraldaketaren adibideak aurkezten ditu, eta 50eko urteetako irudiak eta 90eko hamarkadaren bukaerakoak alderatzen ditu. Bigarren zatiak paisaiaren osagaiei eta paisaia aldatzea eragiten duten elementuei buruz hitz egiten du.

1.1. Bideoaren lehenengo zatia

2:50 minututik 05:45era arte ikusiko dugu bideoa, ahal bada binaka, zati hori nahi dugun guztietan errepikatu ahal izateko.

### Feedbacka

1. Paisaiaren zein osagairi esker jakin daiteke Calpeko irudiak, 50eko urteen hasierakoak eta 90ekoaren bukaerakoak, leku berari dagozkiola?
2. Zeintzuk dira Calpeko, Bernidormeko eta San Juaneko paisaietan agertu diren elementu berriak 90eko urteetako irudietan? Eta 50eko urteetako irudietan agertzen ziren zein elementu ez dira agertzen 90eko urteen amaieran?
3. Erakargarriagoa iruditzen al zaigu Calpeko, Benidormeko eta San Jauneko paisaia 50eko urteetan, 90eko urteetan baino? Aukeratu beharko bagenu, nahiago al genuke 50eko urteetakoak bezalako paisaietan bizi, edo 90eko urteetakoetan? Zergatik?

1.2. Bideoaren bigarren zatia

5:45 minututik 10:10era arte ikusiko dugu bideoa, ahal bada binaka, zati hori nahi dugun guztietan errepikatu ahal izateko.

### Feedbacka

1. Zer kontzeptu edo termino erabiltzen dira paisaia zer den azaltzeko? Aipatzen diren terminoen zerrenda bat egingo dugu.
2. Bideoaren azalpenak paisaia zer den azaltzen duen 1-2 lerroko definizio batean laburbilduko ditugu.
3. Zein elementuk eraldatzen dute paisaia? Egin dezagun zerrenda sailkatu bat aipatzen diren elementuekin.
4. Ezagutzen dugu inguruko paisaiaren bat batez ere naturako indarren ekintzaren ondorio denik? Eta beste paisaiaren bat batez ere giza ekintzaren eskuak sortua izan denik?
5. Bideoak, zatiaren amaieran, paisaiarentzako hainbat ondorio negatibo aipatzen ditu, giza ekintzak eragindakoak. Saia gaitezen zerrenda bat egiten giza jarduerek paisaian dituzten ondorio positiboekin.

## 2. Paisaiaren osagaiak eta elkarren artean dituzten erlazioak

Jarduera honetan, paisaiaren osagaiak identifikatuko ditugu eta elkarren artean sortzen diren erlazioak aztertuko ditugu. Jarduera hau talde txikitan eramango dugu aurrera, 2-5 laguneko taldetan. Errubrika bat erabiliko dugu talde-lana ebaluatzeko eta beste errubrika bat fitxak ebaluatzeko.

2.1. Paisaiaren osagaiak identifikatzea

Modu ugari daude paisaiaren osagaiak aztertzeko, eta gu fitxa baten laguntzaz baliatuko gara, edozein pertsonak paisaia bat aztertu ahal izateko moduan diseinatua. Paisaiaren azterketan gidatuko gaituen fitxa bat erabiltzeak abantaila handi bat du, arreta jarri behar dugun alderdien zerrenda bat eskaintzen baitigu, ezertaz ahaztu beharrik izan gabe. Gainera, fitxa bat erabiliz gero, erraz alderatu ahal izango ditugu paisaia desberdinak, egitura berari jarraitzen diotelako.

Orain, gure ikastetxetik ikusten den paisaia aztertuko dugu, talde bakoitzerako fitxa bat erabiliz. Dokumentuaren lehenengo orriak irakurriko ditugu, azalpenen eta irudien bitartez fitxa nola bete adierazten digutenak. Ondoren, dokumentuaren azkeneko bost orriak inprimatuko ditugu, fitxa barnean dutenak, eta bete egingo ditugu. Gure ikastetxetik oso paisaia desberdinak ikusten badira noranzko desberdinetan begiratuz gero, interesgarria izango da talde bakoitzak paisaia desberdin bat aztertzea. Fitxa taldean betetzeak aberastu egiten du analisia, ikuspegi desberdinak eztabaidatzen ditugulako. Lau pare begik beti ikusten dute begi pare bakar batek baino gehiago!

### Feedbacka

Paisaia aztertzeko gure fitxa behin bete dugunean, emaitzei buruz gogoeta egingo dugu. Hona hemen horretarako zenbait galdera:

- Talde bakoitzean fitxa betetzean: Erraza izan al da adostasun batera iristea, edo paisaiari buruzko pertzepzioak oso desberdinak izan dira?
- Fitxako zein atal izan dira betetzen errazenak, eta zeintzuk zailenak? Zergatik?
- Hobe da paisaia bakarka aztertzea, edo taldean? Zergatik?
- Talde desberdinek egindako paisaia beraren analisiak elkarren antzekoak dira, edo desberdinak?

2.2. Paisaiaren aldaketaren eragileak identifikatzea

Orain, paisaiaren aldaketen atzean dauden faktoreei buruz gogoeta egingo dugu, eta beste fitxa bat erabiliko dugu horretarako. "Paisaiaren detektibe" izango gara, eta jakiten saiatuko gara zerk eragin duen aztertzen ari garen paisaia gaur egun bertan ikusten ditugun elementuez osatuta egotea. Dokumentuaren lehenengo orria irakurriko dugu, fitxa nola bete behar den adierazten diguna, eta ondoren dokumentuaren bigarren orria inprimatuko dugu, fitxa barnean duena, guk betetzeko.

### Feedbacka

Gure fitxa bete eta gero paisaiaren aldaketaren eragileak identifikatzeko, emaitzei buruz gogoeta egingo dugu. Hona hemen horretarako galdera batzuk:

- Erraz identifikatu ditugu paisaiaren elementu bakoitzaren atzean dauden faktoreak?
- Ados egon gara elementuak eta faktoreak lotzeko garaian, edo iritzi desberdinak sortu dira taldean?
- Aztertu dugun paisaian zeintzuk nagusitzen dira paisaiaren eraldaketan: Faktore naturalak? Edo giza faktoreak?

## 3. Zenbateraino aldatu da paisaia azken hamarkada hauetan?

Aurreko jardueraren jarraipen gisa, hipotesi batzuk landuko ditugu: zeintzuk diren aztertu dugun paisaiaren elementu berriak (adibidez, azken 20 urteotan paisaiari gehitutako elementuak), zer elementuk aldatu duten beren funtzioa paisaian lehenengo aldiz barneratu zituztenetik, eta zein elementu desagertu diren azken hamarkada hauetan. Ez dugu zertan burua hautsi, asmatu besterik ez baitugu egin behar jakiteko paisaiaren zein elementu diren zaharrak, eta zeintzuk berriak, eta prozesuari eta emaitzei buruzko informazioa gure koadernoetan bilduko dugu.

Jarduera hau aurreko talde txiki beretan eramango dugu aurrera, eta paisaia bera hartuz. Ebaluaziorako, talde-lana ebaluatzeko errubrika bat eta gure koadernoa ebaluatzeko errubrika bat erabiliko ditugu.

### Feedbacka

Zorionez, paisaia batean zer elementu aldatu diren zehaztasunez identifikatu ahal izateko tresnak eskueran ditugu. Aireko fotografiaz ari gara. Euskal paisaien kasuan, ortofotoak ditugu XX. mendearen erdiaz geroztik, eta ortofoto horiek alderatuz identifikatu ahal izango dugu zehaztasunez noiz gehitu diren elementu berriak paisaia batean, noiz aldatu diren eta noiz desagertu diren.

Horretarako, GeoEuskadi ataria erabiliko dugu, Euskadiko Datu Espazialen Azpiegiturara sarbidea ematen diguna. Behin GeoEuskadin gaudela, ondoko pausoei jarraituko diegu ortofotoak alderatzeko:

1. Hautatu geoEuskadi Bisorea
2. Bilatzailean idatzi aztertu dugun paisaiaren lekuaren izena
3. Egin zoom edota arrastatu irudia gure interesgunea enkoadratu arte
4. Ezkerraldeko menuaren bitartez, joan kargatzen urte desberdinetako ortofotoak, eta alderatu irudiak gure hipotesiak ziurtatzeko

### Feedbacka

Gure taldean, ortofotoak erabiliz egin ditugun ziurtatze lanen emaitzak alderatuko ditugu. Hona hemen lagungarri izango zaizkigun galdera batzuk:

- Zerk harritu gaitu gehien ortofotoak ikustean?
- Erraza izan al da paisaiaren elementuak noiz agertu ziren edo noiz desagertu ziren kalkulatzea?
- Zein urtetan aurkitzen ditugu "salto" handienak paisaiaren itxuran? Identifikatu dezakegu paisaia batean gertatutako aldaketa nabarmenen hamarkada bat? Edo aldaketa hori pixkanaka gertatu da?
- Bururatzen al zaigu prozesu edo gertaera historikoren bat paisaian nabarienak diren aldaketen uneekin lotuta egon daitekeena?
- Orokorrean: Asko asmatu dugu? Edo aitzitik gutxi? Zergatik gertatu ote da hori?

## 4. Bilatu ditzagun gure paisaiaren argazki zaharrak

Aurreko jardueran ikusi dugunez, ortofotoak oso tresna erabilgarria dira paisaian gertatu diren aldaketak ikusteko, eta noiz gertatu diren zehazteko. Hala ere, jende gehienarentzat zaila izan ohi da bistaratzea nolakoa zen paisaia bat garai zehatz batean, ortofotoak begiratzearekin bakarrik. Ortofotoek eskaintzen diguten paisaiaren irudia pertsonen helmenean ez dagoen ikuspuntu batetik eskaintzen delako gertatzen da hori, hegazkinak garraiobide gisa orokortu diren arte. Pertsona gehienentzat, oinak lurrean dituzula behatuta hartzen du zentzua paisaiak.

Jarduera honetan, goaz ikustera nola lagun dezakegun argazki zaharrak erabiliz pertsonek paisaiaren eraldaketa ulertzen.

4.1. Informazioa bilduko dugu

Lehenik, argazki zaharren erabilerari buruzko informazioa bilduko dugu paisaiaren aldaketa aztertzeko. Horretarako, binaka, eremuan hartutako argazkien erabilerari buruzko albiste bat irakurriko dugu Norvegiako paisaietan gertatutako aldaketak irudikatzeko, eta proposatzen zaizkigun galderei gure koadernoetan erantzungo diegu. Koadernoa ebaluatzeko errubrika erabiliko dugu. Artikuluan sartzeko, irudian klik egin besterik ez da egin behar.

### Feedbacka

1. Bai irudietan bai artikuluaren testuan arreta jarriz: Paisaiaren zer elementuk izan dituzte aldaketa nabarienak Norvegiako paisaietan? Eta zeintzuk izan dira aldaketa horien eragileak?
2. Orain, artikuluaren argazkietan bakarrik jarriko dugu arreta eta elementu hauek identifikatzen saiatuko gara: eraikinak, errepideak, zubiak, kostako lerroa baita elementu naturalak ere (ibaiak, landaredia, glaziarrak, haitzak...). Bi paragrafo idatziko ditugu Norvegiako paisaietako elementu horietan ikusten ditugun aldaketak laburbilduz. Ondoren, galdera batzuk proposatuko ditugu, gure testua prestatzeko baliagarriak izango zaizkigunak: Zein elementuk izan dute aldaketarik handiena? Errepideek aldatu al dute euren trazatua, edo leku berean jarraitzen dute, baina zabalduta eta asfaltatuta? Eraikinen itxura asko aldatu da? Ibaiak aldatu dira? Eta landaredia? Esan dezakegu zerbait glaziarren atzerabideari buruz argazki hauek ikusita?
3. Zeintzuk dira argazkilariek erabili dituzten erreferentziazko elementuak gaur egungo argazkiak nondik atera behar zituzten jakiteko, zaharraren ikuspuntua eta berriarena bera izan zedin?
4. Errazago zaigu paisaiaren aldaketak bistaratzea eremuan hartutako argazki zaharrak beren oraingo baliokideekin konparatuz, aurreko jardueran erabili ditugun ortotipoetan bistaratzea baino, edo bi kasuetan ondo ulertzen al dira? Argazkiak bakarrik, ortofotoak bakarrik, edo biak konbinatuta erabiltzea hobeto iruditzen zaigun komentatuko dugu.
5. Artikuluan adierazten denez, Norvegiako paisaien itxura gutxi aldatu da, eta azalpen bat proposatzen du horretarako: Zein da?
6. Interesagarria iruditu al zaigu artikulua?

4.2. Non aurki ditzakegu gure paisaien argazki zaharrak?

Orain, gure paisaien argazki zaharrak nola aurkitu ahal izango ditugun pentsatzen jardungo dugu; ikuspuntu beretik argazkiak ateratzen saiatzeko baliagarriak izan behar dute, era horretan gure paisaien eraldaketa irudikatzeko.

Gure ikastetxea kokatuta dagoen herrian oinarrituko gara, eta inguratzen duten paisaien argazki zaharrak aurkitzen saiatuko gara. Horretarako, 3-5 lagunek osatutako talde txikitan antolatuko gara, lana banatuko dugu proposatzen zaizkigun iturriak kontsultatzeko, eta bururatzen zaizkigun 2-3 iturri gehitzen saiatuko gara. Talde txiki bakoitzak gure ikastetxea inguratzen duten paisaien 2-3 argazki zahar bilatu behar ditu (edo ikastetxekoak bertakoak izan daitezke), eta bateratu egingo ditugu. Ondoren, argazki horietako batzuk aukeratuko ditugu, eta atera izan ziren ikuspuntua non den jakiten saiatuko gara. Guztion artean, zerrenda bat egingo dugu, argazki bat atera izan zen ikuspuntua lokalizatzeko erreferentzia gisa balio ahal izango zaizkigun paisaiaren elementuak adieraziz, eta zerrenda hori gure koadernoetan kopiatuko dugu. Talde-lana ebaluatzeko errubrika eta argazki zaharren bilaketa ebaluatzeko errubrika erabiliko ditugu.

### Feedbacka

Iturrien zerrenda antolatu dugu hurbilen ditugun eta tokikoak diren horietatik abiatuta, orokorrenekin amaitzeko. Iturrien zerrenda orokor honek kasu gehienetarako balio izango luke. Gerta daiteke gure kasuan iturri horietako batzuek zentzurik ez izatea, helmenean ez izatea edo ez existitzea; horrela bada, ez dugu kontuan hartuko.

1. Argazkien gure famili albuma (eta gure izeba-osabena, aitona-amonena eta abar).
2. Gure herriko historia ondo ezagutzen duten pertsonak edo argazkilaritza gustuko dutenak, beren lanagatik edo zaletasunagatik. Gure ingurukoei galdetuz aurki ditzakegu, edo Internet bidez. Argazki zaharren artxibo baten adibide bat, Interneten bilatuz aurkitu ahal izango dugun proiektu pertsonal baten ondorio, argazki bidezko Bilboko Historia proiektua da, Jon Arregirena.
3. Gure herriko elkarteak, beren jarduna batik bat historiarekin, kulturarekin, argazkilaritzarekin edo tokiko paisaiarekin lotutakoa denean.
4. Tokiko administrazioak (udala): bertako argazki artxiboa, auzoetako kultur etxeak, beren webgunea eta abar.
5. Hedabideak. Hainbat egunkarik online bertsioan hedarazi dituzte proiektuak argazki zaharrak biltzeko.
6. Erakusketak, hau adibidez: Álava: escenario artístico contemporáneo; erakusketaren online katalogoak hainbat egileren argazkiak hartzen ditu barnean (oro har, nahiko berriak).
7. Euskal erakundeek sustatutako argazki artxiboak. Adibidez, Gipuzkoako argazki zaharrak aurkitzeko oso baliagarria da GureGipuzkoa izeneko online artxiboa, non herrien arabera bilatu ahal izango ditugun argazkiak, eta gure argazkiak ere gehitu ditzakegu bertan; Eusko Jaurlaritzaren argazki artxibo irekiak, argazki.irekia izenekoak, berdin funtzionatzen du, nahiz eta batez ere argazki berriak hartzen dituen barnean; edo Artium museoak, esaterako, bere argazki artxiboa du online.

## Ikasitakoaren Egunerokoa

Zeregina amaitu ondoren, egin dugun lana gainbegiratzeko unea da, eta ikasitakoaren egunerokoan gure iritziak idaztekoa.

Item hauei erantzun ahal izango diegu:

- Asko kostata egin dut...
- Zailtasunak izan ditut...
- Ez dut zeregina bukatu zeren eta...
- Zeregina amaitutzat ematen dut (data)

### Feedbacka

Kontuan hartzeko beste alderdi bat da gomendagarria litzatekeela atal honetan proiektuaren eboluzioari buruz gogoeta egitea, ondokoei buruzko gure iritziak bilduz:

- Benetan zer ari gara ikasten proiektuan zehar.
- Zein alderdi iruditzen ari zaizkigu bereziki zailak.
- Talde-lanean nola dihardugun balioztatzea eta orain arte sortu izan diren gatazkak ebazten saiatzea.
- Ulertzen ez ditugun kontzeptuen esanahia argitzen saiatzea.

Ondoko lizentziak babestua: Creative Commons: aitortu-EzKomertziala-PartekatuBerdin 4.0 Lizentzia

« Aurrekoa | Hurrengoa »
EUSKO JAURLARITZA. Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza Saila